สมาคมนิสิตเก่าจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยแห่งแคลิฟอร์เนีย ในเครือสมาคมนิสิตเก่าจุฬาฯ ในพระบรมราชูปถัมภ์

การให้เลือด

ตอนที่ 3

น.พ. สุวัฒน์ สุวรรณวานิช

Viral Hepatitis

ตัวย่อของ Hepatitis A คือ HAV ตัวนี้เกิดจากติดเชื้อทางอุจจาระจากคนที่เป็นโรคนี้ ก่อนหน้านั้นจะมีอาการเหมือนไข้หวัด น้ำมูกไหล ปวดเมื่อยตัว ปวดข้อ อ่อนเพลีย จะมีอาการ คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร อาจมีปวดท้อง ท้องเดิน ตัวเหลืองหลังจากมีอาการทางลำไส้แล้ว ถ้าอาการตัวเหลืองมากขึ้นแสดงว่าโรคเป็นรุนแรงขึ้น ต้องส่งหมอรักษาเสียแล้ว(โรคตัวเหลืองทุกชนิดแหละครับ ควรต้องหาหมอ นอกจากสามสิบบาทรักษาทุกโรค แบบเมืองไทยก็ต้องกลับบ้านหรือตายรังแหละครับ) โรคนี้มักจะหายเอง ส่วนตัวเหลืองนั้นมักจะหายไปราว ๆ สองเดือน นอกเสียจากว่ามีโรคตับอย่างอื่นเช่น Hepatitis B หรือ C ที่เป็นโรคที่เรื้อรังในตับมาก่อน ถ้าบวกกับโรค Hepatitis A แล้วโรคจะกำเริบและรุนแรงขึ้นมาทันที นอกจากอาการทางอาหารแล้ว การตรวจมักจะมีตับโต โรคนี้จะเป็นอยู่สักสี่อาทิตย์ ทั้งอาการและตัวเหลืองก็ค่อย ๆ หายไป

ใครที่กินไม่เลือก โดยเฉพาะอาหารเช่นหอยดิบ Oyster หอยแครง น้ำที่ติดเชื้อ คนรับใช้หรือแม่ครัวคนล้างชาม Food Handlers ที่เป็นโรคนี้อยู่ก็อาจแพร่เชื้อให้เราได้ ดังนั้นในห้องส้วมของร้านอาหารจะมีป้ายติดอยู่ คือหลังจากใช้บริการแล้วเขาถึงต้องให้ใช้สะบู่ล้างมือ เพราะยังมีหลายโรคที่ติดต่อทางอุจจาระได้ ถ้าจะเป็นนักกินแบบนี้ก็ต้องฉีดยาป้องกัน ฉีดสองครั้งจะป้องกันได้หลาย ๆ ปี โชคดีโรคนี้ ไม่ทำให้เป็นโรคตับเรื้อรังจนเป็นตับแข็ง และไม่ทำให้เป็นมะเร็งของตับด้วย เวลาให้เลือดเขาจะเจาะดูตัว Igm anti-HAV ในเลือด ซึ่งจะมีอยู่เกือบตลอดชีวิต เวลาให้เลือดเขาเจาะเลือดเห็นตัวนี้ เขาจะบอก Thank You แต่ไม่ขอรับบริจาค

การรักษาโรค HAV คงไม่มีอะไรเป็นพิเศษ ก่อนอื่นก็ต้องพักผ่อน อย่าทนงตัวว่าเคยแข็งแรงมาก่อน จะมาสำออยนอนแช่แป้งไม่ได้ ต้องออกไปวิ่ง เคยเห็นควายล้มทั้งยืนไหมครับ อย่างงั้นแหละครับ เพราะตัวตับซึ่งเป็นแหล่งส่งพลังงานให้ มันกำลังพังและรอซ่อมแซมอยู่

ความรุนแรงของโรคคงไม่มาก แต่มีข้อยกเว้นเหมือนกัน เช่นไปเป็นกับคนที่เป็นโรคตับตัวอื่นอยู่ก่อนแล้ว อาการก็จะกำเริบมาก ระหว่างที่ป่วยอยู่มีอาการเบื่ออาหารทานไม่ได้ ก็ต้องให้น้ำเกลือและฉีดกลูโคสแบบ 10% อาหารที่มีรสชาติและไม่ทำให้คลื่นไส้เพราะกลิ่นรุนแรงเพราะกระเทียมหรือต้นหอม อาหารที่พอจะกินไหวเช่นน้ำถั่วเหลือง เจลลี่ วุ้น เส้นหมี่ ก๋วยเตี๋ยว พวกนี้เป็นต้น โดยมากไม่ต้องอยู่โรคพยาบาล (เพราะ HMO เขาไม่อยากเสียสตังค์) แต่ต้องไปเจาะเลือดตรวจบ่อย ๆ ถ้าสงสัยอาจจะเจาะเนื้อตับมาวิเคราะห์ สำหรับบุคคลใกล้ชิดในบ้านเขาอาจให้ฉีด Immune globulin ป้องกันโรคในระยะสั้น การฉีดป้องกันทั่วไปก็มีด้วย วัคซีน มีหลายยี่ห้อ เช่น Havrix หรือ Vaqta และต้องฉีดครั้งที่สอง 6-12 เดือน

Hepatitis B ตัวเชื้อโรคเป็นตัวไวรัส ซึ่งไม่มีอะไรเกี่ยวข้องกับตัว HAV เลย เพียงแต่ต่างก็รักที่จะกินตับของเราเท่านั้น ตัวไวรัสใหญ่กว่าตัว HAV สักเท่าตัว คือชนาด 42 nm เขาจะเขียนเป็นตัวย่อเป็น HBV ย่อจาก Hapatitis B Virus ติดต่อได้โดยเลือด น้ำเชื้อของชาย น้ำหล่อลื่นในช่องคลอดของผู้หญิง แม้กระทั่งน้ำลาย ในปัจจุบันพบมากในบุคคลที่ไม่เล่นสลับเซ็ก Heterosexual แต่เป็นพวกติดยาโดยการฉีดเข้าเส้น โดยเอื้อเฟื้อให้ยืมเข็มฉีดยากัน พูดแล้วหมอก็เป็นตัวสำคัญที่จะเป็นโรคนี้ พยาบาล เจ้าหน้าที่เกี่ยวกับการล้างไต Hemodialysis พยาบาล หมอฟัน พนักงานในห้องเลือด คือพวกพนักงานที่โดนเข็มฉีดยาติดเลือดของคนไข้แทงเขาบ่อย ๆ โอกาสที่ติดจาก HBV เมื่อเทียบกับ HIV/AIDS นั้น จะมากกว่าถึงเท่าตัว นอกนั้นแม่ที่เป็นก็แพร่เชื้อไปให้เด็กตอนคลอดได้ (ตัวผมกลัวตาย เลยฉีดป้องกันเรียบร้อยแล้ว รวมทั้ง Hepatitis A ด้วย)

จากที่ค้นคว้าของแหล่งน้ำเยื่อชองตัวเรา Body Fluids พบหลายตัวที่แพร่เชื้อได้ แม้กระทั่งจูบกันก็แพร่โรคได้ นับว่ามันร้ายกาจมาก ก็น่าเห็นใจหรอกที่ผู้ดีเขาถึงต้องมีช้อนกลางตอนทานอาหารร่วมกับผู้อื่น เพื่อกันโรคที่อาจผ่านทางน้ำลายได้ ในสมัยก่อนก็คงกันโรค ทีบี นะครับ สมัยนี้ก็มีตัวนี้มาเพิ่มขึ้นอีก ถ้าจะทานอาหารกับคนแปลกหน้า การมีช้อนกลางก็คงถูกต้อง แต่พอตัวผมเองเวลาทานร่วมกับเพื่อนฝูงมักจะลืมตัว เผลออยู่เรื่อย เรื่องเพศก็คงเหมือนกันจะร่วมกับใครที่เผอิญเจอตามคลับต่าง ๆ คิดว่าตัวเองแน่ได้ของฟรี นอกจากโดนเอ็ดส แถม HBV ฉะนั้นแล้วควรมีช้อนกลางและปลอกติดตัวไปไหนมาไหนป้องกันเอาไว้

อาการของโรค HBV ก็ไม่แตกต่างจาก พวกเป็น HAV แต่ไม่รุนแรง ตรงข้ามการเจาะเลือดจะพบอาการทำลายตับมีมากกว่าโดยผล ALT(Amino transferace) คือมันกินตับเราแบบเงียบ ๆ แต่แค่เพียง 1% เท่านั้นที่จะมาในแบบรุนแรงทั้งอาการ และการทำลายตับ เขาเรียกว่า Fulminant Hepatitis กว่าครึ่งที่เป็นแบบรุนแรงนี้ ถึงตายได้ ถ้าชอบตัวเลขก็คงเป็นว่า 0.6% ที่เป็นโรคตับ HBV มีโอกาสตายได้ภายในอาทิตย์เดียว ปรกติแล้ว ถ้าโชคเข้าข้างเรา อาการและตัวเหลืองจะหายไปหลังสามถึงสี่เดือน แต่ในเลือดก็ยังคงมีสาร Anti-HBc และ Anti-HBs ตลอดชาติให้คนเขาจับได้ว่าเคยเป็น (ถ้าอยากรู้ว่าภาษาอังกฤษว่ายังไง ก็ได้ Antibody to Hepatitis B Core ส่วนอีกตัวก็เหมือนกัน แต่ตัว s คือ Surface มันหมายถึงด้านในและผิวของไวรัส แปลอย่างนี้คงจะเข้าท่าดี)

ในรายที่เพิ่งเป็น Acute โรคตับจาก HBV นี้ สามารถทำให้เรื้อรางกลายเป็นโรคเรื้อราง Chronic ถึง 10 % (มีถึง 400 ล้านคนในโลกนี้) แล้วแถมซวยหนักเข้าไปอีก มันกลายมาเป็นมะเร็งได้ง่ายอีก เพราะมันเป็น DNA ไวรัส ซึ่งสามารถไปเปลี่ยนแปลงรูปแบบของเนื้อเยื่อตับได้ เล่นเปลี่ยนไปเปลี่ยนมา บางตัวเลยแผลงฤทธิ์เป็นมะเร็งไปเลย

Hipatitis C ในสมัยก่อนที่จะค้นหาเจอตัวมัน คือก่อนปี 1988 ไม่มีใครรู้ว่ามันก็เป็นเชื้อไวรัสตัวหนึ่งเหมือนกัน เลยโบ้ยใบ้ปัดไปว่าไม่รู้ว่าตัวอะไรก็ไม่รู้(ยังดีที่ทางแพทย์ยังยอมรับว่าไม่รู้ แบบหน้าซื่อ ๆ แทนที่จะเที่ยวหน้าด้านยกบาปให้พระเจ้าองค์ไหนไป) ดังนั้นสมัยก่อนหน้าเขาถึงเรียกว่า NonA-NonB Hepatitis เพราะตรวจหา HAV หรือ HBV ก็ไม่เจอ มาค้นพบวิธีตรวจที่แน่นอนก็ในสามปีต่อมาคือ 1991 คนก็ติดเชื้อจากการให้เลือดไปมากแล้ว

เรื่อง Hepatitis C นี้ทำให้โด่งดัง เมื่อดาราหนัง เซ็กซี่ Pamela Anderson เป็นโรคนี้เข้า โรคนี้ก็เลยโด่งดังเหมือนดาราหนังไปด้วย ถึงกับลงหน้าปกหนังสือรายสัปดาห์ Newsweek เมื่อเดือนที่แล้ว รายนี้เขาโทษว่าเกิดเพราะไปทำการสักที่ตัว Tattoo (ไม่พยักโชว์ให้ดูว่าอยู่ส่วนไหนของร่างกาย อยากดูจริง เพื่อเป็นความรู้ทางการแพทย์นะครับ ไม่ได้เป็นเฒ่าหัวงูอย่างที่คิด) ที่เกาะ Tahiti

ตัวไวรัสนี้เป็นจำพวก RNA ดังนั้นจึงไม่เป็นเหตุเกิดโรคมะเร็ง แต่ก็อย่าดีใจ คนที่เป็นโรคนี้ จะกลายเป็นโรคตับเรื้อ (ตับโตจากอักเสบ) เปอร์เซนต์มากถึง 75% และ 25% จะกลายเป็นตับแข็ง Cirrhosis

การระบาดของโรคนี้แต่เดิมก็จากพวกขี้ยาที่ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน พวกที่รับเลือด Blood Transfusion อันนี้จะไปโทษใครก็ลำบาก เพราะก่อนหน้า 1991 ไม่มีวิธีตรวจหาตัวเชื้อโรคในเลือดของพวกขี้ยาที่มาขายเลือด ใครซวยก็โดนเข้า โดยเฉพาะพวกที่ต้องรับเลือดบ่อย ๆ โดยเฉพาะโรคเลือดที่ไม่เกาะตัว Hemophiliaจากกรรมพันธุ์

อาการของโรคHCV ก็คล้าย ๆ โรคตับไวรัสอย่างอื่น กินเวลาเกือบหนึ่งเดือนถึงมีอาการ มีอาการตัวเหลือง คลื่นไส้อาเจียร เบื่ออาหาร ปวดเมื่อยตัว เกือบสี่เดือน โรคนี้มักจะกลายเป็นเรื้อรัง ดังนั้นคนไข้ก็จะอ่อนเพลีย เมื่อยล้าตลอดเวลา คือตรวจเลือดจะพบตัว ALT ขึ้น ๆลง ๆ ตลอดเวลา ในจำพวก 70% นี้

การรักษาก็ไม่มีทางเลือกมาก ไม่ว่าทั้ง HBV or HCV นอกจากรักษาสุขภาพและอาหารที่พอจะทานได้ ยาที่ใช้ก็มี Interferon และบวกกับ Ribavarin จะได้ผลแค่ 50% ที่เลิกกินยาต่อไปก็มักจะสู้ค่ายาไม่ไหว และฤทธิ์ยาที่ทำให้อ่อนเพลียมาก นอนไม่หลับ และจิตใจที่หดหู่ตลอดเวลา ยานี้ต้องใช้กันเป็นปี

ขั้นสุดท้ายของการรักษาก็คือต้องเปลี่ยนตับ Liver Transplant (ค่าผ่าตับ $ 500,000เท่านั้น) ก่อนที่ตับจะพังหมด แล้วสลบไสลจากพิษขึ้นสมอง Hepatic Encephalopathy.แน่นอน การเปลี่ยนตับก็ต้องรอคนตายจากอุบัติเหตุ หรือถ้าญาติโยมคนไหนรักเราปานจะกลืน ยอมยกตับให้เราครึ่งหนึ่งก็อาจจะมีชีวิตรอดได้ ผ่าแล้วก็อย่าดันไปดื่มเหล้าอีกนะครับ

ตอนนี้เมืองไทยเขาห้ามใช้คำว่า ดัน เขาว่ามันยั่วยุเซ็ก เช่นถุงอนามัยยี่ห้อนาย ทอม ดันดี อย่างนี้ไม่ได้ ชื่อนี้จะทำให้ยั่วยวนใจให้ใช้บ่อย

ไหน ๆ ก็หยาบแล้ว ก็จะเล่าเรื่องที่เกี่ยวกับภาษีของเราที่นี่ คือนักโทษชายในคุก เดี๋ยวนี้เขามีสิทธิ์เบิกยา VIAGRA เดือนละหกเม็ด ผมก็ไม่รู้เขาเอาไว้อมแก้ปากเหม็นหรือทำให้ลิ้นแข็งกันแน่ จบแล้วครับ

กลับไป ตอนที่ 2

หมายเหตุ : ลิขสิทธิ์ตามกฎหมายของบทความนี้ เป็นของผู้เขียนบทความแต่เพียงผู้เดียว ท่านผู้อ่านที่สนใจจะนำบทความนี้ ไปเผยแพร่ สามารถติดต่อได้ที่ info@cualumni.us